ABD-Çin stratejik rekabeti: Kazanan aramadan stratejik durum değişikliği

Independent Türkçe · 30.10.2026 11:13:35

ABD ile Çin arasındaki rekabet, klasik jeopolitik literatürde sıkça “sıfır toplamlı” veya “kazanan–kaybeden” çerçevesinde ele alınır. Oysa bu yaklaşım hem analitik hem de stratejik olarak yetersizdir. Mücadele, bir tarafın diğerini mağlup etmesi üzerine değil; karşılıklı zaafları kapatma temposu, endüstriyel ve teknolojik adaptasyon hızı ile uzun vadeli sistemik direnç üzerine kuruludur. Bu süreçte net bir “kazanan” çıkmaz. Ortaya çıkan şey, sürekli yeniden şekillenen bir güç dağılımı ve stratejik ortamdır. İnsanlık bağlamı ise bu rekabeti sadece iki büyük gücün askeri-endüstriyel kapasitesiyle sınırlı tutmaz; teknoloji yönetişimi, ekonomik parçalanma, toplumsal dayanıklılık ve bilişsel alanın geleceği gibi ortak insanlık meselelerini de doğrudan etkiler. ABD gücünün kırılgan tarafları ve stratejik eksiklikler ABD’nin güç projeksiyonu hâlâ niteliksel üstünlüklere dayanır: ileri yarı iletkenler, nükleer caydırıcılık, ittifak ağı ve inovasyon ekosistemi. Ancak bu potansiyel son on yıllarda erozyona uğramıştır. Mali yapı, en belirgin kırılganlıklardan biridir. Yüksek kamu borcu ve faiz ödemeleri, savunma bütçesini uzun vadede sıkıştırmaktadır. Askeri boyutta ise eşzamanlılık sorunu ve endüstriyel derinlik yetersizliği öne çıkar. İran operasyonları sonrası mühimmat stokları tartışma konusu yaratmış, gemi inşa kapasitesi Çin’e kıyasla geride kalmıştır. Kısa savaş tasarımına göre şekillenmiş kuvvet yapısı, uzun süreli yüksek yoğunluklu çatışmalarda sürdürülebilirlik sorunları yaratmaktadır. Yine de şu gerçeği söylemeden geçmemek gerekir: ABD’nin mevcut şekliyle askeri kapasite bakımından bu olumsuzluk senaryoları, daha çok dünyanın farklı coğrafyalarında eşzamanlı savaşmakla ilgilidir. İki husus öne çıkar. Birincisi, Çin henüz küresel ölçekteki hesaplarda ABD’ye göre geridedir. İkincisi, ABD’nin adaptasyon ve yenileme dinamikleri sisteminin doğası gereği işlemektedir. Dolayısıyla son tartışmalara bakarak aceleci ve genelleyici sonuçlar üretmek yersiz olabilir. ABD’de siya